Preferred term
คำไทย: ความเป็นธรรมทางการศึกษา
คำอังกฤษที่ TEERF แนะนำ: Fairness in Education
คำที่เกี่ยวข้อง: Educational Fairness, Fair Treatment, Impartiality
สถานะตามกฎหมายไทย
กฎหมายหลักสามฉบับที่ TEERF ตรวจสอบยังไม่ได้นิยาม “ความเป็นธรรมทางการศึกษา” เป็นศัพท์เฉพาะโดยตรง แต่รัฐธรรมนูญมาตรา 27 วางหลักสำคัญเรื่องการห้ามเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม
มาตราเดียวกันยอมรับมาตรการที่รัฐกำหนดเพื่อขจัดอุปสรรคหรือส่งเสริมให้บุคคลใช้สิทธิได้เช่นเดียวกับบุคคลอื่น รวมถึงมาตรการคุ้มครองหรืออำนวยความสะดวกแก่เด็ก ผู้สูงอายุ คนพิการ หรือผู้ด้อยโอกาส โดยไม่ถือเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม
ฐานกฎหมายนี้แสดงว่า “เป็นธรรม” ไม่ได้แปลว่า “ปฏิบัติเหมือนกัน” เสมอไป การปฏิบัติแตกต่างกันอาจยอมรับได้เมื่อมีเหตุผลสัมพันธ์กับการขจัดอุปสรรคและการใช้สิทธิ
มุมมองสากล
OECD ใช้ fairness เป็นหนึ่งในมิติสำคัญของ equity in education โดยพิจารณาว่าภูมิหลังส่วนบุคคลหรือสังคมเป็นอุปสรรคต่อการบรรลุศักยภาพทางการศึกษาหรือไม่ ขณะที่ UNESCO ใช้แนวคิด equity ร่วมกับความยุติธรรม ความไม่ลำเอียง และการเห็นความสำคัญของผู้เรียนทุกคน
ข้อมูลนี้ทำให้ Fairness มีบทบาทสำคัญในการประเมินการดำเนินการเพื่อ Equity แต่ไม่ได้ทำให้สองคำเป็นคำเดียวกัน
การวิเคราะห์เปรียบเทียบ
Equality ถามว่าเท่าเทียมหรือไม่ ส่วน Fairness ถามว่าการปฏิบัติหรือการจัดสรรนั้นเหมาะสม ไม่ลำเอียง และมีเหตุผลหรือไม่
Equity เป็นกรอบที่กว้างกว่าในการจัดการความเสียเปรียบและความเหลื่อมล้ำ Fairness จึงสามารถเป็นคุณลักษณะของการดำเนินการเพื่อ Equity ได้ แต่ Fairness ไม่ใช่ Equity
Justice มีพื้นที่ทับซ้อนกับ Fairness แต่กว้างไปถึงสิทธิ ความชอบธรรมของกฎ กติกา และโครงสร้าง จึงควรหลีกเลี่ยงการใช้ fairness กับ justice แทนกันทุกกรณี
TEERF synthesis
ความเป็นธรรมทางการศึกษาเป็นหลักพิจารณาคุณภาพของการปฏิบัติ กระบวนการตัดสินใจ และการจัดสรร โดยต้องดูว่ามีเหตุผล เหมาะสม ไม่ลำเอียง และคำนึงถึงความแตกต่างหรืออุปสรรคที่เกี่ยวข้องหรือไม่
ความแตกต่างในการปฏิบัติไม่เป็นธรรมหรือเป็นธรรมโดยตัวมันเอง ต้องพิจารณาวัตถุประสงค์ เหตุผล ความจำเป็น และผลต่อการใช้สิทธิประกอบ
Reference statement
ความเป็นธรรมทางการศึกษา (Fairness in Education) หมายถึงแนวคิดเกี่ยวกับการปฏิบัติ กระบวนการตัดสินใจ และการจัดสรรทางการศึกษาที่เหมาะสม ไม่ลำเอียง และคำนึงถึงความแตกต่างหรืออุปสรรคที่เกี่ยวข้อง กฎหมายการศึกษาไทยหลักที่ TEERF ตรวจสอบยังมิได้ให้นิยามคำนี้โดยตรง แต่รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 มาตรา 27 ห้ามการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม และรับรองว่ามาตรการเพื่อขจัดอุปสรรคหรือส่งเสริมให้บุคคลบางกลุ่มใช้สิทธิได้เช่นเดียวกับบุคคลอื่นไม่ถือเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม ดังนั้น “ความเป็นธรรม” จึงสัมพันธ์กับความเสมอภาคและความเท่าเทียม แต่ไม่ควรใช้แทนคำเหล่านั้นโดยอัตโนมัติ
Related terms
- T-001 ความเสมอภาคทางการศึกษา
- T-002 ความเท่าเทียมทางการศึกษา
- T-005 ความยุติธรรมทางการศึกษา
- T-006 การเรียนรวม