Preferred term
คำไทย: ความยุติธรรมทางการศึกษา
คำอังกฤษที่ TEERF แนะนำ: Justice in Education
ใช้เมื่อกล่าวถึงโครงสร้างและสังคม: Social Justice in Education
คำวิชาการที่เกี่ยวข้อง: Educational Justice, Distributive Justice
สถานะตามกฎหมายไทย
กฎหมายหลักสามฉบับที่ TEERF ตรวจสอบยังไม่ได้นิยาม “ความยุติธรรมทางการศึกษา” เป็นศัพท์เฉพาะ แต่มีฐานแนวคิดกว้างในระดับสิทธิและโครงสร้าง
รัฐธรรมนูญวางหลักศักดิ์ศรี สิทธิ เสรีภาพ ความเสมอภาค การไม่เลือกปฏิบัติ และหน้าที่รัฐด้านการศึกษา พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติกำหนดสิทธิและโอกาสเสมอกัน การจัดเป็นพิเศษสำหรับผู้มีอุปสรรค และการพัฒนาตามศักยภาพ
จึงควรระบุว่า กฎหมายไทยมี ฐานแห่งความยุติธรรมทางการศึกษา ในเชิงสิทธิ กติกา และโครงสร้าง แต่ยังไม่มี statutory definition ของคำนี้
มุมมองสากล
ICESCR ข้อ 13 รับรองสิทธิของทุกคนในการศึกษา ขณะที่ CRC ข้อ 28–29 เชื่อมสิทธิทางการศึกษา โอกาสที่เท่าเทียม คุณภาพ การพัฒนาศักยภาพ ศักดิ์ศรี และการเตรียมผู้เรียนให้ดำรงชีวิตในสังคมเสรี
UNESCO และ OECD ใช้ social justice เป็นเลนส์เพื่อพิจารณาความเป็นธรรมและความชอบธรรมของการกระจายโอกาสและทรัพยากรทางการศึกษา แนวคิดนี้กว้างกว่าเรื่องการเข้าถึงเพียงอย่างเดียว เพราะครอบคลุมสิทธิ การยอมรับ การมีส่วนร่วม และการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง
การวิเคราะห์เปรียบเทียบ
Fairness เน้นคุณภาพของการปฏิบัติ กระบวนการ หรือการจัดสรร ส่วน Justice ถามกว้างกว่าว่าสิทธิ กฎ กติกา โครงสร้าง และการจัดสรรของระบบมีความชอบธรรมหรือไม่
Equality เป็นหลักสำคัญภายใน Justice โดยเฉพาะความเสมอกันในกฎหมายและการไม่เลือกปฏิบัติ แต่ Justice กว้างกว่า เพราะสามารถตั้งคำถามต่อกฎหรือโครงสร้างที่ดูเท่าเทียมในรูปแบบ แต่คงความเสียเปรียบอย่างเป็นระบบ
Equity เป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญที่สนับสนุน Justice ด้วยการจัดการความเสียเปรียบและความเหลื่อมล้ำ แต่ Equity ไม่ครอบคลุม Justice ทั้งหมด
TEERF synthesis
ความยุติธรรมทางการศึกษาเป็นกรอบคุณค่าและการวิเคราะห์ที่พิจารณาว่าบุคคลได้รับสิทธิและโอกาสที่พึงได้รับหรือไม่ และระบบ กติกา โครงสร้าง กระบวนการ และการจัดสรรที่กำหนดผลเหล่านั้นมีความชอบธรรมหรือไม่
คำนี้ควรใช้ในฐานะแนวคิดเชิงวิเคราะห์ โดยเปิดเผยว่าเป็น TEERF Synthesis ไม่ใช่นิยามตามกฎหมาย
Reference statement
ความยุติธรรมทางการศึกษา (Justice in Education) หมายถึงแนวคิดเชิงหลักการเกี่ยวกับความชอบธรรมของสิทธิ กฎเกณฑ์ โครงสร้าง กระบวนการ และการจัดสรรในระบบการศึกษา เพื่อให้บุคคลได้รับสิทธิและโอกาสที่พึงได้รับอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อมีความเสียเปรียบหรือความไม่เท่าเทียมเชิงโครงสร้าง กฎหมายการศึกษาไทยหลักที่ TEERF ตรวจสอบยังไม่ได้ให้นิยามคำนี้โดยตรง จึงควรใช้ในฐานะแนวคิดเชิงวิเคราะห์ และไม่ควรใช้แทน “ความเป็นธรรม” “ความเสมอภาค” หรือ “ความเท่าเทียม” โดยอัตโนมัติ
Related terms
- T-002 ความเท่าเทียมทางการศึกษา
- T-004 ความเป็นธรรมทางการศึกษา
- T-001 ความเสมอภาคทางการศึกษา
- T-006 การเรียนรวม